معرفی کارگاه اختلالات پردازش حسی در مطب متخصصین اطفال

اختلالات پردازش حسی در مطب متخصصین اطفال

ریشه‌های حسی پنهان در چالش‌های دوران کودکی؛ از بدغذایی و بدخوابی تا مشکلات رفتاری

مدرسین کارگاه

دکتر خدیجه ظریفی
دکتر فهیمه محب‌محمدی
مدت‌زمان: ۴ ساعت

زمان برگزاری: شنبه 28 شهرور ماه ساعت 8 الی 13

ثبت نام

مخاطبان
متخصصین کودکان، دستیاران تخصصی کودکان و پزشکان علاقه‌مند به ارزیابی چالش‌های رفتاری و رشدی کودکان.

هدف کارگاه
افزایش توانایی متخصصین اطفال در شناسایی سرنخ‌های مرتبط با اختلالات پردازش حسی در شکایت‌های شایع مطب و تصمیم‌گیری صحیح درباره غربالگری، بررسی‌های تکمیلی و ارجاع کودک.

معرفی کارگاه
بسیاری از کودکان با شکایت‌هایی مانند بدغذایی، بدخوابی، لجبازی، رفتارهای تهاجمی، مقاومت در حذف پوشک یا رفتارهای تکرارشونده به مطب مراجعه می‌کنند؛ در حالی که والدین معمولاً هیچ اشاره‌ای به مشکلات پردازش حسی ندارند.

این کارگاه با رویکردی کاربردی و مبتنی بر کیس‌های بالینی، به متخصصین اطفال کمک می‌کند تا ریشه‌های حسی احتمالی این مشکلات را شناسایی کرده، آن‌ها را از علل پزشکی، روان‌شناختی و رفتاری تفکیک کنند و در زمان مناسب کودک را برای ارزیابی تخصصی ارجاع دهند.

 
برنامه علمی کارگاه
بخش اول: مغز کودک چگونه محرک‌های حسی را پردازش می‌کند؟

مروری بر نحوه دریافت، تنظیم و پاسخ مغز کودک به محرک‌های محیطی و معرفی سه الگوی اصلی اختلال پردازش حسی:

۱. حساسیت بیش‌ازحد
Sensory Over-Responsivity

واکنش شدید به صدا، نور، لمس، بو، مزه یا حرکت
اجتناب از برخی موقعیت‌ها، لباس‌ها یا غذاها
تحریک‌پذیری و آشفتگی در محیط‌های شلوغ

۲. حساسیت کم
Sensory Under-Responsivity

واکنش دیرهنگام یا ناکافی به محرک‌ها
بی‌توجهی ظاهری به صدا، لمس یا درد
نیاز به تحریک بیشتر برای پاسخ‌دهی

۳. جست‌وجوی حسی
Sensory Seeking

تمایل مداوم به حرکت، لمس یا ایجاد صدا
برخورد شدید با اشیا یا افراد
رفتارهای پرتحرک و تکرارشونده برای دریافت تحریک حسی
 
بخش دوم: چه زمانی در مطب به اختلال پردازش حسی شک کنیم؟

در بسیاری از موارد، والدین مستقیماً از یک مشکل حسی شکایت نمی‌کنند؛ بلکه کودک را با یکی از شکایت‌های زیر به مطب می‌آورند:

بدغذایی و محدودبودن تنوع غذایی
بدخوابی یا دشواری در به‌خواب‌رفتن
لجبازی و مقاومت در فعالیت‌های روزمره
رفتارهای تهاجمی یا برخوردهای بدنی شدید
مشکلات مرتبط با حذف پوشک
بی‌قراری در محیط‌های شلوغ
واکنش شدید به صدا، لمس، لباس یا شست‌وشو
در این بخش، سرنخ‌هایی بررسی می‌شوند که پزشک را به وجود یک مشکل احتمالی در پردازش حسی هدایت می‌کنند.

 
بخش سوم: ریشه‌های حسی در چالش‌های شایع مطب

۱. بدغذایی و انتخاب‌گری غذایی
Selective Eating

تفاوت بدغذایی رشدی با اختلالات حسی
حساسیت به طعم، بو، بافت، دما و ظاهر غذا
الگوهای مختلف اجتناب غذایی
نشانه‌های هشداردهنده در شرح حال
بررسی یک کیس بالینی

۲. مشکلات خواب
تأثیر حساسیت‌های حسی بر خواب کودک
دشواری در آرام‌شدن پیش از خواب
نیاز به حرکت، فشار یا تماس برای خوابیدن
بیدارشدن‌های مکرر و واکنش به محرک‌های محیطی
بررسی یک کیس بالینی

۳. مقاومت در حذف پوشک
حساسیت به احساس دفع یا نشستن روی توالت
ترس از صدا، بو یا محیط سرویس بهداشتی
دشواری در تشخیص پیام‌های داخلی بدن
تفکیک علل حسی از یبوست، اضطراب یا مشکلات رفتاری
بررسی یک کیس بالینی

۴. زدن دیگران
بررسی رفتارهای ناشی از جست‌وجوی حسی
تفاوت رفتار حسی با پرخاشگری
تفاوت با رفتارهای تکانه‌ای
بررسی زمینه، شدت و تکرار رفتار
بررسی یک کیس بالینی

۵. خودلمسی
Self-Stimulation

بررسی رفتارهای حسی و خودتنظیمی
تفاوت با اضطراب، بیماری‌های جسمی یا کنجکاوی رشدی
توجه به موقعیت، فراوانی و عوامل تحریک‌کننده
موارد نیازمند بررسی پزشکی یا روان‌شناختی

۶. ناخن‌جویدن
انواع الگوهای ناخن‌جویدن
ارتباط احتمالی با اضطراب یا نیاز حسی
تفاوت‌های مهم در شرح حال
بررسی زمان، موقعیت و عوامل تشدیدکننده
 
بخش چهارم: ابزارهای ساده غربالگری حسی در مطب

معرفی پرسش‌های کوتاه غربالگری حسی
نحوه گرفتن شرح حال هدفمند از والدین
بررسی واکنش کودک به صدا، لمس، غذا، حرکت و محیط
شناسایی علائم هشداردهنده
تعیین زمان مناسب برای ارجاع به کاردرمانی
موارد نیازمند ارزیابی رشد، روان‌شناسی یا سایر تخصص‌ها
 
بخش پنجم: الگوریتم تصمیم‌گیری در مطب متخصص اطفال

هنگامی که کودک با یک مشکل رفتاری یا عملکردی مراجعه می‌کند:

گام اول: بررسی علل پزشکی
بیماری‌های زمینه‌ای
مشکلات گوارشی یا خواب
اختلالات عصبی یا رشدی
درد، حساسیت یا مشکلات جسمی
گام دوم: بررسی عوامل روانی و خانوادگی

اضطراب کودک
تغییرات خانوادگی
الگوهای تربیتی
فشارها و تعارض‌های محیطی

گام سوم: بررسی سرنخ‌های حسی
واکنش غیرعادی به صدا، نور، لمس، حرکت یا غذا
رفتارهای اجتنابی یا جست‌وجوی حسی
تکرار مشکلات در موقعیت‌های مشخص
مسیر پیشنهادی تصمیم‌گیری
وجود سرنخ‌های حسی ← غربالگری اولیه ← بررسی علل افتراقی ← ارجاع برای ارزیابی تخصصی

 
جمع‌بندی و پیام‌های کلیدی

همه مشکلات رفتاری، صرفاً رفتاری نیستند.
بدغذایی، بدخوابی و مقاومت کودک می‌توانند ریشه حسی داشته باشند.
تشخیص اختلال پردازش حسی تنها بر اساس یک نشانه امکان‌پذیر نیست.
علل پزشکی، رشدی، روانی و خانوادگی باید هم‌زمان بررسی شوند.
نقش متخصص اطفال، شناسایی سرنخ‌ها، غربالگری اولیه و ارجاع به‌موقع است.
مداخله زودهنگام می‌تواند عملکرد روزمره کودک و کیفیت زندگی خانواده را بهبود دهد.

روش اجرای کارگاه

ارائه علمی و کاربردی
تحلیل کیس‌های بالینی
بحث و تبادل تجربه
تمرین تشخیص سرنخ‌های حسی
ارائه الگوریتم تصمیم‌گیری برای مطب
پرسش و پاسخ